“ माणसाला माणूस मानण्यात अपयशी ठरणारा समाज कितीही प्रगत असला, तरी तो सुसंस्कृत नसतो. ”

“ माणसाला माणूस मानण्यात अपयशी ठरणारा समाज कितीही प्रगत असला, तरी तो सुसंस्कृत नसतो. ”

मूल्यव्यवस्था आणि मानवी हक्क : समाजाच्या आत्म्याची कसोटी

कोणत्याही समाजाची खरी ओळख त्याच्या इमारतींनी, रस्त्यांनी किंवा आर्थिक आकड्यांनी ठरत नाही;तर ती ठरते त्या समाजाच्या मूल्यव्यवस्थेने..आणि ही मूल्यव्यवस्था मानवी हक्कांच्या तत्त्वांच्या अंमलबजावणीशी थेट आणि अविभाज्यरीत्या जोडलेली असते. जिथे मानवी हक्क केवळ कायद्याच्या पुस्तकात राहतात आणि व्यवहारात उतरवत नाहीत, तिथे मूल्यव्यवस्था कोरडी, दिखाऊ आणि पोकळ ठरते.

मानवी हक्क ही केवळ आंतरराष्ट्रीय घोषणांची किंवा घटनात्मक कलमांची यादी नाही; ते माणूस म्हणून एकमेकांशी वागण्याचे नैतिक बंधन आहे. आपल्या दैनंदिन जीवनात घरात, समाजात, कामाच्या ठिकाणी, सार्वजनिक अवकाशात आपण माणसाला कसे पाहतो आणि कसे वागवतो, यावरूनच आपल्या मूल्यांची खरी परीक्षा होते.

आपले सामाजिक संबंध असोत वा व्यावसायिक व्यवहार, धार्मिक समजुती असोत वा कौटुंबिक नाती या प्रत्येक पातळीवर आपण मानवी मूल्यांची कितपत जपणूक करतो, हा प्रश्न आपण स्वतःला विचारण्याची गरज आहे. कारण " मानवी हक्कांचा सन्मान हा केवळ दुसऱ्यांसाठी नसतो; तो स्वतःच्या माणूसपणाच्या सन्मानासाठी असतो."

आपण परस्परांच्या हक्कांचा आदर राखतो का, की आपल्या सोयीपुरताच न्यायाची भाषा करतो? आपण प्रत्येक माणसाला सन्मानाने जगण्याचा हक्क मान्य करतो का, की तो हक्क जाती, धर्म, लिंग, भाषा किंवा मतभिन्नतेच्या चौकटीत अडकवतो?

समता, न्याय आणि शांतता ही तत्त्वे आपण केवळ भाषणांत गौरवतो की ती आपल्या रोजच्या कृतींना दिशा देतात?

हे प्रश्न कठीण आहेत, कारण ते इतरांकडे बोट दाखवायला शिकवत नाहीत; ते आरसा आपल्या हातात देतात. आपल्या आयुष्यात आलेल्या माणसांकडे आपण कसे पाहतो..उपयोगाच्या नजरेने, श्रेष्ठत्वाच्या भावनेने की माणूस म्हणून? आपण त्यांच्या प्रतिष्ठेची काळजी घेतो का, की आपल्या अहंकाराच्या सोयीसाठी त्यांना गृहीत धरतो.?

समाजसंस्थेचा घटक म्हणून आपली जबाबदारी इथेच सुरू होते. समाज म्हणजे केवळ गर्दी नाही; समाज म्हणजे परस्परावलंबन, परस्पर-सन्मान आणि परस्पर-जवाबदारी. त्यामुळे इतर सर्व माणसांना आदरपूर्वक वागवणे हे उपकाराचे कृत्य नसून, लोकशाहीतील मूलभूत कर्तव्य आहे. हा आदर कायद्याच्या भीतीतून नव्हे, तर मूल्यांच्या जाणिवेतून यायला हवा.

मानवी हक्कांची खरी अंमलबजावणी ही न्यायालयात नव्हे, तर घराघरांत सुरू होते. ज्या दिवशी आपण आपल्या घरात, शेजारी, कार्यालयात, रस्त्यावर भेटणाऱ्या अनोळखी माणसाशीही सन्मानाने वागू, त्या दिवशी मानवी हक्कांचे खरे संविधान लिहिले जाईल.

या सर्व प्रश्नांची प्रामाणिक उत्तरे मिळाली, तर एक गोष्ट स्पष्ट होईल..

मूल्यव्यवस्था आणि मानवी हक्क यांचा संबंध तात्त्विक नसून अत्यंत व्यवहार्य आहे. जिथे मूल्ये जिवंत असतात, तिथे हक्क सुरक्षित असतात. आणि जिथे हक्क पायदळी तुडवले जातात, तिथे मूल्यव्यवस्था केवळ घोषणांची राख उरते.

म्हणूनच आज गरज आहे ती स्वतःपासून सुरुवात करण्याची,

कायद्यापेक्षा माणसाला मोठं मानण्याची, मतभिन्नतेपेक्षा माणूसपण जपण्याची, आणि अधिकार मागण्याआधी कर्तव्य निभावण्याची.

कारण मानवी हक्क ही दुसऱ्याची मागणी नसून, ती आपल्या मूल्यांची ओळख आहे.

धन्यवाद मित्रांनो.. 🙏

आपलाच एक वैचारिक स्नेहीं मित्र.. 

🎓 #विद्यार्थीमित्र प्रा. रफीक शेख

The Radical Humanist..

साहित्यप्रेमी | विवेकवादी | समाजमाध्यमकार

🔰 The Spirit of Zindagi Foundation..

"मानवी सामर्थ्याला जागवणारं प्रेरणेचं क्षितिज..!"

Inspire | Educate | Empower | Excel

🔰डॉ. ए.पी.जे. अब्दुल कलाम विद्यार्थी फाउंडेशन..

"Nurturing Potential Through Education"

शिक्षण | सेवा | प्रेरणा | प्रबोधन | सामाजिकता | संशोधन

#मूल्यव्यवस्था #मानवीहक्क #HumanRights #HumanValues #SocialJustice #Equality #Justice #Peace #DignityOfLife #मानवीमूल्ये #समता #न्याय #शांतता #लोकशाही #Democracy #Ethics #MoralResponsibility #SocialResponsibility #CivicSense #मानवता #Humanity #Respect #MutualRespect #SocialAwareness #प्रबोधन #विवेक #RationalThinking #CriticalThinking #SocialReform #ThoughtsThatMatter #VoiceOfReason #ValueBasedSociety #HumanFirst #BeHuman #EducateEmpower #InspireChange #TheRadicalHumanist #StudentVoice #Vidyarthisathi #विद्यार्थीमित्र #ProfRafiqueShaikh #SpiritOfZindagi #APJKalamFoundation #InspireEducateEmpower #socialchange #changebeginswithyou